Béatrice Coron: Stories cut from paper

Translator: Ingrid Rudi Reviewer: Amantia Gjikondi. (Duartrokitje).

(Duartrokitje). Une jam nje prerese letre. (Te qeshura). Une pres histori. Pra proçesi qe ndjek eshte shume i drejte per drejte. Une marr nje cope leter. Shikoj aty historine time, ndonjehere bej nje skice mbi leter, here te tjera jo.

Dhe ndersa figura ime. eshte pothuaj brenda letres, mua thjesht me duhet te heq. ate ç'ka nuk ben pjese ne histori. Pra, une nuk arrita tek prerja e letrave. ne menyre direkte dhe te thjeshte. Faktikisht, mua rruga qe bera me duket me shume si spirale. Une nuk linda. me thike prerese ne dore. Dhe nuk mbaj mend te kem prere letra kur isha femije. Kur isha adoleshente,

beja skica dhe vizatime, dhe doja te behesha artiste. Por isha rrebele. Dhe lashe gjithçka. dhe bera rruge ta gjata e pune te çuditshme. Disa prej tyre, kam qene bareshe, shofere kamioni, punetore fabrike, pastruese. Kam punuar ne sektorin e turizmit per nje vit. ne Meksike, nje vit ne Egjypt.

Per dy vjet u trasferova. ne Taivan. Dhe me ne fund u stabilizova ne Nju Jork. ku punoj si guide turistesh. Dhe perseri vazhdoj te punoj si guide turistesh, duke udhetuar sa andej ketej. ne Kine, Tibet dhe Azine qendrore. Dhe sigurisht qe u desh kohe, dhe isha gati 40 vjec, kur vendosa se kishte ardhur koha. qe te filloja te isha nje artiste. (Duartrokitje).

Zgjodha prerjen e letrave. sepse letra eshte e lire, eshte e lehte, dhe mund ta perdoresh. ne shume menyra te ndryshme. Dhe zgjodha gjuhen e siluetave. sepse nga ana grafike eshte shume efikase. Dhe eshte e lidhur me gjerat esenciale. Pra fjala "siluete". vjen nga nje minister financash,

Etienne De Sihlouette. Dhe ai uli kaq shume bilancet. sa njerezit filluan te thonin se nuk mund te blinin. me piktura, dhe se i duhej te kishin veç portrete. "alla Siluete". (Te qeshura). Pra une bera nje seri me figura, prerje, dhe i grumbullova ne albume. Dhe njerezit me thonin --.

si ne keto 36 pamje te Nderteses Empire State ---. ata me thonin, "Ti po ben libra artistik". Librat artistik kane shume perkufizime. Ata prezantohen ne lloj lloj formash. Por per mua, jane objekte shume terheqese. per te rrefyer nje histori ne menyre vizive. Ato mund te jene me fjale. ose pa fjale. Dhe kam nje pasion. per imazhet dhe per fjalet.

Me pelqejne shume lojrat e fjaleve. dhe lidhja me subkoshiencen. Me pelqejne jashte mase gjerat e çuditshme te gjuheve. Dhe kudo qe kam jetuar, kam mesuar gjuhet, por asnjehere ne menyre te persosur. Dhe gjithnje jam ne kerkim te. lidhjeve fallco. ose fjalesh identike ne gjuhe te ndryshme. Pra siç mund te hamendesoni, gjuha ime e nenes eshte Frengjishtja. Dhe gjuha ime e perditshme eshte Anglishtja. Pra bera disa pune artistike. ku kishte fjale identike.

ne Frengjisht dhe ne Anglisht. Per shembull nje nga keto fjale. eshte "Merimanga korrigjuese e drejtshkrimit". Pra "Merimanga korrigjuese e drejtshkrimit". eshte kusherire e "Bletes korrigjuese te drejtshkrimit". (Te qeshura). Por ka me shume lidhje me Web-in (rrjetin e internetit). (Te qeshura). Kjo merimange. tjerr nje alfabet bilinguist (dy gjuhesor). Per shembull ju mund te lexoni "arkitekture aktive". "aktive arkitekture".

Kjo merimange pershkon gjithe alfabetin. me mbiemra dhe embra identike. Dhe nese ju nuk njihni nje nga keto gjuhe, eshte nje menyre per te mesuar menjehere disa fjale. Dhe nje forme antike e librit. jane fletushkat. Fletushkat jane shume te leverdishme, sepse mund te krijoni nje figure te madhe. ne nje tavoline te vogel.

Dhe pasojat e papritura te kesaj zgjedhjeje. jane se shikoni vetem nje pjese te figures, pra kthehet ne nje arkitekture me stil te lire. Dhe une po bej gjithe keto lloje dritaresh. Ne menyre qe te shikohet pertej siperfaqes. Keshtu mund te hedhim nje sy. ne bote te ndryshme. Dhe shume shpesh une kam qene nje tip pak i vecante. Dhe dua te shikoj se si funksionojne gjerat.

dhe se cfare ndodh perreth. Pra çdo dritare. eshte nje pamje. dhe eshte nje bote. qe une mund te rivizitoj shpesh. Dhe une rivizitoj kete bote. duke menduar per pamjet. ose klishete qe doni te beni, dhe cilat jane fjalet, bisedat. qe kemi ne keto shprehi. Gjithçka eshte nje "Sikur". Po sikur te jetonim ne shtepi tullumbace.

Bota do te ishte shume me e lehte. Dhe ne do te linin nje gjurme shume te vogel ne planetin tone. Do te ishte kaq e lehte. Ndersa disa here shikoj nga brenda, si psh. ne QytetinEgoQendror. dhe rrathet e brendshme. Ndonjehere eshte nje pamje globale, shikimi i rrenjeve te perbashketa. dhe se si mund ti perdorim qe te kapim endrrat.

Biles mund ti perdorim. dhe si rrjet shpetimi. Dhe frymezimet e mija. jane shume eklektike. Influencohem nga çdo gje qe lexoj, çdo gje qe shikoj. Kam disa histori qe jane humoristike, si psh "Ritmi i te vdekurve". (Te qeshura). Te tjerat jane historike.

Ja ketu "QytetiKaramele". Eshte nje histori sheqeri. e pambuluar nga sheqeri. Perfshin tregtine e sklleverve. deri tek konsumi i tepert i sheqerit. me disa momente te embla aty ketu. Ndersa disa here me ndodh te kem nje pergjigje emocionale ndaj lajmeve, si psh nga termeti ne Haiti ne 2010. Here te tjera, nuk jane historite e mia. Njerezit me tregojne per jeten e tyre,

kujtimet e tyre dhe aspiratat, dhe une krijoj nje harte mendore. Kanalizoj historine e tyre. ne menyre qe te kene nje vend ku te kthehen. dhe te mund te shikojne jeten e tyre dhe mundesite e saj. Keto i quaj qytete Frojdiane. Une nuk mund te flas per te gjitha figurat e mia, pra thjesht do te pershkoj disa nga fjalet e mia. thjesht me titujt. "QytetiLeviz".

"ElektriQyteti". "Rritje e Cmendur ne rrethin e Kolombit.". "Qyteti nenujor". "Kohe rrjeti". "KaosQyteti".

"Beteja ditore". "LumQyteti". "Ishujt lundrues". Dhe ne nje moment, Mu desh te beja nje "Histori qe zgjat gati 8 metra". Eshte faktikisht nje prerje e gjate 8 metra. (Te qeshura). Pra ne jete dhe ne prerjen e letrave, çdo gje eshte e lidhur. Nje histori te çon tek tjetra.

Me interesonte shume dhe. fizikaliteti i ketij formati, sepse ju duhet te ecni per ta pare. Dhe paralelisht me prerjet e mia. shkon dhe vrapi im. Fillova me figura te vogla, Fillova me pak kilometra. Ndersa figurat beheshin me te medha, fillova te vrapoja maratona. Arrita 50 km, pastaj 60 km. Pastaj 80 km -- Ultramaratona. Dhe prap me duket sikur vrapoj. Eshte thjesht trainimi.

per tu bere nje prerese letre me distanca te gjata. (Te qeshura). Vrapi me jep shume energji. Kjo ketu eshte nje maratone tre-javore e prerjes se letres. ne Muzeun e Arteve dhe Dizenjimit. ne Nju Jork. Rezultati quhet "Ferr dhe Parajse.". Jane dy panele gati 4 m te larte. Jane instaluar ne Muze me dy kate, por faktikisht eshte nje pamje ne vazhdim.

Dhe e kam titulluar "Ferr dhe Parajse". sepse perfaqeson ferret dhe parajsat e çdo dite. Nuk ka kufi e ndarje ne mes. Disa njerez kane lindur ne ferr, dhe gjithesesi arrijne te shkojne ne parajse. Ndersa te tjere bejne udhetimin e kundert. Ky eshte kufiri. Ne Ferr mund te gjeni dyqane embelsirash. Ndersa ne Parajse ka njerez qe japin hua krahet e tyre. Dhe pastaj ka shume histori personale. ku shpesh ndodh te beni te njejtin veprim,

por rezultati ju ben te shkoni ne ferr ose ne parajse. Pra gjithe "Ferret e Parajsat". kane te bejne me deshiren e lire. dhe vendosmerine. Dhe ne prerjen e letres, vizatimi eshte nje strukture ne vetvete. Dhe mund ta hiqni kollaj nga muri. Ja nje shembull tjeter i instalimit te nje libri artistik. te titulluar "Projekti i Identitetit". Nuk jane identitete autobiografike.

Jane me teper identitete sociale. Ju mund te viheni pas tyre. dhe te provoni se si ju rrine. Pra jane si shtresa te ndryshme. prej te cilave jemi bere. dhe te cilat i prezantojme botes. si nje identitet. Ky eshte nje tjeter projekt libri artistik. Faktikisht, ne figure, shikoni dy projekte. Nje qe kam veshur. dhe nje qe kam ekspozuar. ne Qendren e Librave Artistike ne Nju Jork.

Pse i quaj Libra? Titullohet "Deklarata Mode,". dhe ne to ka te thena mbi moden. ne menyre qe te mund ti lexoni, dhe gjithashtu per faktin. se perkufizimi i nje libri artistik. mund te jete shume i gjere. Pra librat artistik, mund ti hiqni nga muri. Mund ti merrni per nje shetitje. Mund ti instaloni si art publik. Ketu jemi ne Scottsdale, Arizona, dhe titulli eshte "Kujtime lundruese".

Pra jane kujtime rajonale, qe ne menyre te çrregullt levizin nga era. Une e adhuroj artin publik. Dhe per nje kohe shume te gjate. kam marre pjese ne konkurse. Pas 8 vitesh refuzime, isha shume e lumtur kur mora porosine e pare. me nje perqindje nga Arti ne Nju Jork. Porosia ishte per nje stacion. zjarrefikesish dhe punonjesish urgjencash.

Dhe une bera nje liber artistik. dhe perdora çelik. ne vend te letres. Dhe punen e titullova "Duke punuar ne te njejtin drejtim.". Por shtova dhe drejtimin e eres ne te dyja anet. qe te tregoja se ata shkonin ne te gjtha drejtimet. Per artin publik, une munda dhe te pres xhamin. Kjo eshte prerje xhami ne Bronx. Dhe sa here qe bej diçka per artin publik, dua qe te jete diçka e rendesishme. per vendin ne te cilin instalohet.

Keshtu qe per metrone ne Nju Jork, mendova per korespondencen. midis udhetimit ne metro. dhe leximit. Eshte koha per udhetim, udhetim ne kohe. Dhe letersia e Bronksit, ka te beje me shkrimtaret e Bronksit. dhe historite e tyre. Nje projekt tjeter prej xhami. gjendet ne nje librari publike. ne San Jose, Kaliforni. Dhe imagjinova pikepamjen e nje perimeje.

per rritjen e San Joses. Dhe fillova ne qender. me simbolin. e qyteterimit te Ohlone Indiane. Pastaj bera frutin prej Evropes. per kaubojsat. Dhe pastaj frutin e botes per Silicon Valley-n sot. Dhe prap vazhdon te rritet. Pra teknika, eshte prerje, gdhendje, dhe pastaj prodhim xhami ne xham arkitekturor.

Dhe ne pjesen e jashtme te librarise, Doja te beja nje vend qe te kish mundesine te kultivonte mendjen. Mora material nga libraria. ne te cilin te ishte shkruar nje emer fruti ne titull. dhe i perdora per te bere nje rruge shetitje me dru frutor. e me frutat e diturise. Biles kam mbjelle dhe nje BiblioPeme. Qe eshte nje peme, qe ka nje trung ne te cilin rrenjet jane gjuhet. Pra gjithe kjo ka te beje me sistemet e shkrimit nderkombetar. Dhe me ne deget e tyre.

gjeni material librarie qe rritet. Me artin publik. mund te kemi funksion dhe forme se bashku. Per shembull ne Aurora, Colorado eshte nje stol. Por nga ky stol mund te keni nje bonus. Sepse nese uleni per nje kohe te gjate ne vere kur keni veshur pantallona te shkurtra, kur te ngriheni. do te keni nje lloj te veçante vule. me elementet e historise ne prapanicen tuaj. Tte qeshura).

Nje pune tjeter funksionale, gjindet ne pjesen jugore te Chikagos. ne nje stacion metroje. Dhe titullohet "Farat e te ardhmes mbillen sot.". Kjo histori ka te beje me trasformimin. dhe lidhjet. Ne kete menyre funksionon si nje lloj ekrani. qe mbron hekurudhen dhe banoret e periferise, dhe nuk ka objekte qe bien ne hekurudhe. Ne menyre qe te kemi mundesi te ndryshojme gardhet. dhe rojet e dritareve e ti kthejme ne lule, eshte vertet shume bukur.

Dhe ja ketu, kam punuar per gati tre vitet e fundit. me nje artist te Bronksit jugor. qe sjell artin ne jete. ne banesa me te ardhura te uleta. dhe shtepi te perballueshme. Ne kete menyre çdo shtepi ka personalitetin e vet, Dhe disa here eshte e rendesishme dhe lidhja me komshinjte, si ne Morrisania, qe ishte nje histori jazz-i. Dhe ne disa projekte te tjera ne Paris, ku puna kishte lidhje me emrin e rruges. Dhe quhet Rue des Praires - rruga e Lugines.

Ne te cilen une vura nje lepur, nje pilivese, qe te rrinin ne ate rruge. Dhe ne vitin 2009, me kerkuan te beja nje poster. qe do te vihej ne vagonat e metrose ne Nju Jork. per nje vit. Dhe ne kete rast audienca ishte shume terheqese. Dhe mendova tu jepja nje lloj arratisjeje. Dhe e krijova "Rreth e perreth qytetit.". Eshte prerje letre,

dhe me pas, shtova pak ngjyre me kompjuter. Ne kete menyre mund ta quaj tekno-artizanat. Dhe pergjate rruges, une vazhdoj te bej prerje letrash. dhe te shtoj teknika te reja. Dhe rezultati eshte qe gjithnje kam histori. Dhe keto histori, kane shume mundesi. Kane shume skenare. Une nuk i di historite. Une marr pamje nga imagjinata e pergjithshme, nga klisheja, dhe nga gjera per te cilat mendoj,

nga historia. Dhe çdokush eshte nje rrefyes, sepse çdokush ka nje histori per te treguar. Por ç'eshte me e rendesishme. eshte se çdo njeri duhet te beje nje histori. qe ti jape nje kuptim botes. Dhe ne gjithe keto universe, imagjinata ze vendin e nje mjeti. qe te trasporton, por ama destinacionet jane ne mendjen tuaj. dhe ju e dini se si mund te mbetemi ne lidhje. me ate çka eshte esenciale dhe magjike. Ja pra me kete ka te beje prerja e letres.

(Duartrokitje).